Vrije geest

Sorry hoor, mijn kind heeft nu eenmaal een vrije geest’, zegt een moeder verontschuldigend tegenover de verkoopster. Ondertussen trekt zoon Jasper een stapel met kleding omver. Jasper is een extraverte, mondige jongen van 7 jaar. Zonder zich verantwoordelijk te voelen voor de ravage drentelt hij vrolijk verder door de chique kledingwinkel. Op de toonbank staat een schaaltje met Engelse drop. Jasper graait enthousiast in de schaal. Voordat moeder en verkoopster het goed en wel in de gaten hebben, vult hij zijn beide broekzakken. Er blijft geen snoepje meer over. Moeder en zoon laten de winkelier verbluft achter en lopen vrolijk naar buiten. Zo is winkelen best leuk!

Vrije opvoeding bevordert de autonomie

Voorstanders van deze zogenaamde ‘vrije geesten’ vinden dat volwassenen kinderen nergens in de weg mogen lopen. De autonomie van jonge mensen moet gerespecteerd worden. Het is niet nodig om opgroeiende kinderen te begrenzen en ze bij van alles en nog wat te helpen. De natuur leent zich hier uitstekend voor. Spelen met modder, ravotten in het bos, scharrelen met dennenappels, timmeren met spijkers of hutten bouwen is meestal favoriet. Jongens en meisjes hebben ruimte nodig om te spelen en de wereld te onderzoeken. Zo kunnen jonge mensen zich op eigen kracht en zonder veel hulp van volwassenen ontwikkelen. Als kinderen vrijuit spelen en leren, genieten ze optimaal. Het is een voorwaarde voor geluk.

Spelen en ontdekken

Wie op pad gaat met een ondernemend kind als Jasper zal merken dat anderen nadelige gevolgen kunnen ondervinden van de exploratiedrift. Een avontuurlijk ingerichte winkel is bijvoorbeeld vanuit het oogpunt van kinderen een groot feest. Winkels doen er meestal alles aan om klanten naar binnen te lokken. Er zijn levensechte etalagepoppen, honderden knuffels, kledingrekken met gebloemde soepjurken, coole broeken met glitters en gaten en auto’s die geluid produceren. Restaurants hebben net als winkels smalle paadjes en kleine hoekjes om te verstoppen. Wie van ontdekken houdt vindt spelen in een etalage, hoedjes en zonnebrillen op het hoofd, rennen door smalle gangpaden of tikkertje dwars door de menigte het mooiste dat er is! De winkeliers, restauranthouders en omstanders zullen daar wellicht anders over denken. Hoe verhouden ouders zich dan tot de vrije opvoeding?

‘Het narcistisch ideaal’

Hoogleraar klinische psychologie Jan Derksen is expert narcisme (eigenliefde) en schreef diverse boeken over het onderwerp. Derksen is niet per definitie een tegenstander van narcisme. In zijn boek ‘Het narcistisch ideaal’ krijgen ouders zelfs het advies om kinderen een gezonde dosis narcisme mee te geven. Narcisme is een noodzakelijk onderdeel van de ontwikkeling. Volgens Derksen kunnen kinderen zonder narcisme niet tot prestaties komen, een positief zelfbeeld ontwikkelen en succes oogsten. Assertieve, extraverte, mondige en vrije kinderen die een vrije opvoeding genieten, bezitten vaak een gezonde dosis narcisme. Maar agressief, gemakzuchtig, egocentrisch en impulsief gedrag kan duiden op een overdosis ik-gevoel.

Gezond zelfbeeld

Het is prachtig als kinderen zich in alle vrijheid kunnen ontwikkelen, maar de vrije opvoeding houdt op waar anderen last hebben van hun gedrag. Wie niet leert om rekening te houden met anderen en zich nergens door laat beperken, gedraagt zich egocentrisch. Doorgeschoten narcisten trekken zich weinig tot niets van anderen aan, omdat ze niet geleerd hebben hoe dat moet. Vriendschappen aangaan is moeilijk, omdat het inlevingsvermogen nauwelijks is ontwikkeld. Maar het grootste nadeel is misschien wel dat deze kinderen zich meestal niet geliefd voelen. Schroom daarom niet om van tijd tot tijd je grenzen aan te geven. Met meer feedback leert Jasper dat zijn eigen geluk niet overal centraal staat en ontwikkelt hij een gezond zelfbeeld.

Auteur Marre Taal