Straf 

Straffen is uit de tijd. Wie tegenwoordig een artikel of boek over dit onderwerp leest krijgt al gauw het advies om kinderen na een overtreding niet te straffen. De tijd dat kinderen regelmatig vanwege negatief gedrag in de hoek moeten staan is voorbij. Jongens en meisjes krijgen meestal geen pak rammel, huisarrest, draai om de oren of een tik op de vingers meer van hun ouders. De angst voor straf is hierdoor grotendeels verdwenen. Kinderen durven hun ouders te vertrouwen in tegenstelling tot zo’n vijftig jaar geleden.

Voorkeur voor belonen

Volwassenen belonen hun kinderen liever dan dat ze straf geven om de relatie niet te verstoren. Diverse opvoeddeskundigen adviseren ouders steeds vaker om kinderen na positief gedrag te belonen. Extraatjes werken prima als het tijdelijk is en bij eenvoudig gedrag. Als een kind bijvoorbeeld eraan toe is om zindelijk te worden kan een beloningssysteem met stickers goed helpen in het proces. Beloningen die langer dan een maand duren zijn minder effectief. De lol van steeds een ijsje of een extra tosti is er dan wel vanaf. Bijsturen wordt helemaal lastig als het gaat om gecompliceerd gedrag zoals leren delen. Delen is moeilijk aan te leren, want zoiets hangt af van de ontwikkelingsfase van een kind.

Kinderen worden berekenend

Een ander nadeel van belonen is dat kinderen berekenend kunnen worden. Zo zei de vijftienjarige zoon van een kennis laatst: “Oké mam, ik help je wel met het buiten zetten van de vuilniszakken, maar hoeveel krijg ik eigenlijk daarvoor?’ De vriendin, gewend om haar zoon voor klussen te belonen keek me aan en zuchtte enigszins vermoeid. “Het valt niet mee om steeds te bedenken welk bedrag ik nu weer moet betalen”. Kinderen die vanuit zichzelf gemotiveerd zijn om iets te doen vragen niet hoeveel iets oplevert. Jonge en oudere kinderen kunnen afgaan op hun eigen ‘drive’ en leren van de voorbeelden die ze zien. Onlangs werden twee bomen gekapt in onze tuin. De hovenier was lenig en kon razendsnel klimmen. Mijn jongste zoon (9 jaar) was onder de indruk en mocht hem de hele dag helpen. Hij versleepte lange takken, rolde zware boomstammen en veegde de boel bij elkaar. Toen het karwei erop zat zag ik rode wangen, verwarde haren, kleding onder de modder, een gescheurde spijkerbroek en een grote glimlach van trots. De klus was geklaard en de voldoening was groot. Een beloning kwam niet ter sprake.

Voorwaardelijk opvoeden

Door middel van belonen en straffen kunnen opvoeders hun macht gebruiken om het gedrag van kinderen te sturen. Wie de macht heeft bepaalt hoe de ander zich gedraagt en wint bij conflicten. Volwassenen hebben de macht doordat ze over geld, kleding, eten en speelgoed beschikken. Ze kunnen deze middelen intrekken als vorm van straf of uitreiken als beloning. Opvoeders die het gedrag van hun kind willen bijsturen maken gebruik van de angst voor straf en de afhankelijkheid van een beloning. Deze voorwaardelijke manier van opvoeden heet behaviorisme. Wetenschappers als Pawlov, Watson en Skinner waren de grondleggers van het behaviorisme en gingen ervan uit dat ieder gedrag kan worden aangeleerd en bijgestuurd. Voor hun wetenschappelijke experimenten gebruikten ze diverse dieren.

Onvoorwaardelijk opvoeden volgens Thomas Gordon

Het kan ook anders. Thomas Gordon was de eerste (humanistische) psycholoog die aandacht besteedde aan de behoeften en gevoelens van kinderen. Kinderen bouwen zelfvertrouwen op als ze merken dat er naar hen geluisterd wordt. Wie de gevoelens en behoeften van kinderen serieus neemt en tegelijkertijd zijn eigen behoeften kan verduidelijken zal merken dat kinderen best willen meewerken zonder gebruik van macht. Opvoeden is namelijk iets anders dan het dresseren van circusaapjes. Wil je meer weten over de Gordonmethode? Ga dan snel naar contact en vraag naar meer informatie!

Marre Taal